Οικογένεια Μεταξά

Η οικογένεια Μεταξά έλκει την καταγωγή της από το Βυζάντιο και συγκεκριμένα από την Κωνσταντινούπολη. Σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές, μεταξύ των ετών 500-565 μ.Χ. ο Αυτοκράτορας Ιουστινιανός απένειμε το όνομα «Μεταξάς» και τίτλους ευγενείας στους δύο μοναχούς που έφεραν από την Κίνα για πρώτη φορά το μετάξι στο Βυζάντιο. Σύμφωνα με βυζαντινούς συγγραφείς, οι δύο μοναχοί παρακολούθησαν όλη τη διαδικασία εκτροφής του μεταξοσκώληκα και παραγωγής του μεταξιού και φεύγοντας έκρυψαν μέσα στα κούφια μπαστούνια τους αρκετό μεταξόσπορο, που μετέφεραν στο Βυζάντιο.

Στην ιστορία της, η Άννα Κομνηνή, κόρη του Αυτοκράτορα Αλεξίου Α’ Κομνηνού, αναφέρει πως σε συνέλευση της Συγκλήτου μέσα στην Αγία Σοφία το 1082, Συγκλητικός με το όνομα Μεταξάς αντιτάχθηκε στην πρόταση του Αυτοκράτορα για περαιτέρω φορολόγηση της εκκλησιαστικής περιουσίας προς εξυπηρέτηση του πολέμου με τους Νορμανδούς.

Στις 29 Μαΐου 1453, ο Μάρκος Αντώνιος Μεταξάς, υπασπιστής του Κωνσταντίνου ΙΑ’ Παλαιολόγου, μάχεται τους Οθωμανούς δίπλα στον τελευταίο Αυτοκράτορα και τους 7.000 γενναίους υπερασπιστές της Πόλης και μετά την Άλωση καταφέρνει να σωθεί από τις σφαγές που ακολούθησαν. Διέφυγε μαζί με τα αδέρφια του Σέργιο και Νικόλαο και με τη βοήθεια του Γενουάτη Andrea Doria αποβιβάστηκε αρχικά στην Χίο και μετά στην Κρήτη, πριν μεταβεί στην Κεφαλονιά.

Στην Κεφαλονιά, ο Μάρκος Αντώνιος Μεταξάς εγκαταστάθηκε μόνιμα στο χωριό «Φραντζάτα» της επαρχίας Λειβαθούς, που έκτοτε μετονομάσθηκε σε «Μεταξάτα» (σ.σ. αρχικά αποκαλείτο «χωριό των Μεταξάδων»). Πάντως το επώνυμο εμφανίζεται στην Κεφαλονιά ήδη από το 1264, όταν αναφέρονται οι γαιοκτήμονες Μιχαήλ, Θεόδωρος και Κομπολέων Μεταξάς.

Θεωρούμενη μία από τις ισχυρότερες και επιφανέστερες οικογένειες της Κεφαλονιάς, η οικογένεια Μεταξά ήταν από τις πρώτες που καταχωρήθηκαν στην Χρυσή Βίβλο της Αριστοκρατίας (το περίφημο Libro d’ Oro), ήδη από το έτος 1593. Έκτοτε μέλη της οικογενείας διακρίθηκαν πολλάκις ως μέλη του Συμβουλίου Αριστοκρατών της νήσου και μετά την Ένωση της Κεφαλονιάς με την Ελλάδα, στα δρώμενα του νεοελληνικού κράτους.

Κλάδοι οικογένειας

Αν και ο Μάρκος Αντώνιος Μεταξάς θεωρείται ο γενάρχης όλων των Μεταξάδων της Κεφαλονιάς, με το πέρασμα των ετών έκαναν την εμφάνισή τους διαφορετικοί κλάδοι για την πολυπληθή οικογένεια με ξεχωριστά γενεαλογικά δένδρα τα οποία όμως, ως επί το πλείστον, αλληλοσυμπληρώνονται. Κύρια πηγή πληροφοριών για τους κλάδους της οικογένειας Μεταξά είναι το Libro d’ Oro.

Στο Libro d’ Oro του 1593 αναφέρεται μόνο το επώνυμο «Metaxa». Δεν αναφέρεται κανένας κλάδος με διακριτικό επώνυμο (π.χ. Λασκαράτος, Αντζουλάτος, Τζαννάτος, Τρίκαρδος) εντός της οικογένειας Μεταξά, ίσως γιατί η οικογένεια δεν ήταν τόσο πολυπληθής εκείνη την εποχή και δεν υπήρχε λόγος χρήσης διακριτικών επωνύμων για τους κλάδους της.

Πρώτοι κλάδοι που αναφέρονται στα αρχεία της Ενετικής Διοίκησης και στο Libro d’ Oro περί το 1650 είναι αυτοί των Λασκαράτων (Lascarato), απογόνων του Λάσκαρι Μεταξά (γενν. 1570), των Αντζουλάτων/Αντζουλακάτων (Anzolato) και των Τζαννάτων (Zannato). Από τις αρχές του 18ου αιώνα (1700-30) αναφέρονται και οι κλάδοι των Τρικάρδων (Tricardo), Λυσέων (Liseo), Αγγουρίων (Angurea), Στραβολαίμων (Stravolemo), Καψολίβερων (Capsoliveri) και των Ζέζων ή Ζήζων (Zezo).

Όσον αφορά την γεωγραφική κατανομή των κλάδων της οικογένειας Μεταξά στην Κεφαλονιά, καταλαμβάνει σήμερα σχεδόν το σύνολο του νησιού με ορισμένους κλάδους όμως να εντοπίζονται τοπικά: oι Μεταξά-Λυσέοι ως επί το πλείστον στο Αργοστόλι, οι Μεταξά-Τρίκαρδοι, Στραβόλαιμοι και Ζήζοι στα Μεταξάτα και οι Μεταξά-Αγγούριοι και Καψολίβεροι στην ευρύτερη περιοχή της Λειβαθούς. (Πηγή: Wikipedia)

Οικόσημο

Αν και υπάρχουν κάποιες παραλλαγές στα οικόσημα ορισμένων κλάδων της οικογένειας, το κυρίαρχο οικόσημο της οικογένειας Μεταξά της Κεφαλονιάς είναι αυτό που αποτελείται από την κορώνα με τις εννέα μαργαριταρένιες απολήξεις, που συμβολίζουν τον τίτλο του Κόμητος (Conte) που κατείχαν μέλη της οικογένειας, επί θυρεού εντός του οποίου βρίσκεται περιστέρι που στο ράμφος του φέρει κλαδί ελιάς και στέκεται πάνω σε υδρόγειο σφαίρα. Το περιστέρι με κλαδί ελιάς είναι σύμβολο ειρήνης και προάγγελος καλών ειδήσεων και η υδρόγειος συμβολίζει την παγκόσμια διάσταση αυτού του μηνύματος.

Σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές που διασώζονται, γνωρίζουμε ότι το συγκεκριμένο οικόσημο χρησιμοποιείται από μέλη της οικογένειας τουλάχιστον από το 1600.

Αριστερά: Μέρος μαρμάρινης επιγραφής του 1642 στον Άγιο Νικόλαο Μεταξάτων (παλαιά Επισκοπή) με το επισκοπικό οικόσημο του Νικόδημου Α’ Μεταξά και του Νικόδημου Β’ Μεταξά, Αρχιεπισκόπων Κεφαλληνίας, Ζακύνθου και Ιθάκης.
Κέντρο: Το οικόσημο της οικογένειας Μεταξά εντοιχισμένο σε παλαιά οικία της Κεφαλονιάς.
Δεξιά: Το οικόσημο της οικογένειας Μεταξά εντοιχισμένο στο καμπαναριό της Αγίας Παρασκευής Μεταξάτων, όπως σώζεται μέχρι σήμερα.

Στην τελευταία επί Ενετοκρατίας έκδοση του Libro d’ Oro, αυτή του 1752 (της οποίας το περιεχόμενο έχει διασωθεί σε μεγάλο βαθμό), η οικογένεια Μεταξά είναι αυτή που μαζί με την οικογένεια Λοβέρδου έχει τον μεγαλύτερο αριθμό εγγεγραμμένων μελών στο Libro d’ Oro, ήτοι: περίπου 70 συνολικά μέλη (25 Μεταξάδες μαζί με τους γιούς τους) – σ.σ. στο Libro d’ Oro αναγράφονταν μόνο τα άρρενα μέλη των οικογενειών.

Από τους Μεταξάδες που ήταν εγγεγραμμένοι στο Libro d’ Oro του 1752, το 32% κατοικούσε στα Μεταξάτα, το 28% στο Αργοστόλι, το 16% στους Κορωνούς (περιοχή Πόρου) και από 8% στις Κεραμειές, στο Κάστρο Αγίου Γεωργίου και στη Σκάλα.

Μέρος του γενεαλογικού δένδρου της οικογένειας Μεταξά της Κεφαλονιάς ξεκινώντας από τον γενάρχη Μάρκο Αντώνιο Μεταξά (γενν. 1430)
(πηγή: Eugene Rizo-Rangabe, Livre d’ Or de la Noblesse Ionienne, vol 2)
Αν και ο Μάρκος Αντώνιος θεωρείται ο γενάρχης όλων των Μεταξάδων της Κεφαλονιάς, με το πέρασμα των ετών δημιουργήθηκαν όπως είναι φυσικό διαφορετικοί κλάδοι για την πολυπληθή οικογένεια με ξεχωριστά γενεαλογικά δένδρα τα οποία όμως, ως επί το πλείστον, αλληλοσυμπληρώνονται. Κύρια πηγή πληροφοριών για τους κλάδους της οικογένειας Μεταξά είναι το Libro d’ Oro.